Nếu bạn học y, điều dưỡng hoặc kỹ thuật hình ảnh y học bằng tiếng Anh và tiếng Anh không phải tiếng mẹ đẻ của bạn, có lẽ bạn đã quen với khoảnh khắc này. Bạn đang nghe dở một bài giảng ghi hình hoặc đọc dở một chương giáo trình, và một từ lạ khiến bạn khựng lại. Bạn tra nó, mở ba tab, và đến lúc quay lại thì bạn đã mất mạch của phần giải thích.
Đây là chuyện bình thường khi học một môn nặng bằng ngôn ngữ thứ hai. Nó không có nghĩa là bạn bị tụt lại phía sau. Nó có nghĩa là bạn cần một cách xử lý từ vựng mới giúp bạn tiếp tục học, thay vì cứ vài phút lại phải dừng lại.
Vì sao tiếng Anh y khoa có cảm giác khó hơn mức cần thiết
Thuật ngữ chuyên ngành chỉ là một phần của vấn đề. Một thuật ngữ như pneumothorax là từ mới với gần như tất cả mọi người, kể cả người bản xứ, và khóa học của bạn sẽ định nghĩa nó cho bạn.
Phần khó hơn thường là phần tiếng Anh bao quanh thuật ngữ: những cụm từ, động từ và câu dài mà giảng viên và giáo trình dùng để giải thích chúng. Hãy xem câu này:
The patient reported dyspnea on exertion.
dyspnea nghĩa là khó thở. Nhưng on exertion hoàn toàn không phải thuật ngữ y khoa. Đó là tiếng Anh học thuật thông thường, nghĩa là "khi gắng sức", và nếu bỏ lỡ nó, bạn sẽ bỏ lỡ ý chính của câu: vấn đề hô hấp xuất hiện khi bệnh nhân vận động.
Vì vậy, khi xây dựng vốn từ, hãy chú ý cả hai lớp: thuật ngữ chuyên ngành và lớp tiếng Anh học thuật thường ngày chứa đựng chúng.
Tra từ trong câu của nó
Khi tra một từ mà không có câu đi kèm, bạn thường nhận được cả một danh sách nghĩa và phải đoán nghĩa nào đúng. Nhiều từ dùng trong y khoa cũng có nghĩa thông thường: culture có thể là môi trường nuôi cấy trong phòng xét nghiệm hoặc là văn hóa, một lối sống, còn kết quả positive (dương tính) không phải lúc nào cũng là tin tốt.
Vì vậy, hãy tra từ trong chính câu mà bạn gặp nó. Hãy tự hỏi: ở đây, trong bài giảng này, trên trang này, nó có nghĩa là gì? Rồi giữ câu đó lại cùng với từ. Một ghi chú chỉ có "dyspnea: khó thở" rất dễ quên. Một ghi chú có cả câu đầy đủ sẽ nhắc bạn từ đó thực sự được dùng như thế nào. Để tìm hiểu thêm về cách học này, hãy đọc cách học từ vựng qua ngữ cảnh.
Học cụm từ, không chỉ học từ đơn
Phần lớn ngôn ngữ trong tiếng Anh y khoa xuất hiện dưới dạng những nhóm từ cố định. Đây là một câu điển hình khác:
A chest X-ray was ordered to rule out pneumonia.
rule out nghĩa là loại trừ, tức là chứng minh rằng một thứ gì đó không phải là nguyên nhân. Nếu tra riêng rule và out, câu này sẽ chẳng có nghĩa gì. Những nhóm từ thường gặp khác gồm present with, on examination, consistent with và side effect. Hãy học chúng như một đơn vị, giống như cách bạn học một thuật ngữ đơn lẻ.
Dùng các thành phần cấu tạo từ để kiểm tra, không phải để đoán mò
Nhiều thuật ngữ y khoa được ghép từ các thành phần gốc Hy Lạp và Latin. Biết một vài thành phần thường gặp sẽ giúp ích rất nhiều: hypo- nghĩa là dưới hoặc thấp hơn bình thường, hyper- nghĩa là trên hoặc cao hơn bình thường, cardio- chỉ tim, -itis nghĩa là viêm, và -ology nghĩa là ngành nghiên cứu về một thứ gì đó. Nhờ vậy, những thuật ngữ như hypoglycemia, carditis và radiology trở nên dễ đọc hơn.
Các thành phần cấu tạo từ là một phỏng đoán ban đầu tốt, nhưng chúng không phải bằng chứng. Hãy luôn xác nhận nghĩa trong giáo trình, bảng thuật ngữ hoặc hỏi giảng viên, đặc biệt là với những thuật ngữ bạn sẽ dùng trong kỳ thi hoặc thực hành lâm sàng.
Tự xây dựng danh sách thuật ngữ và ôn tập
Các danh sách từ vựng y khoa chung chung có thể hữu ích, nhưng những từ quan trọng nhất là những từ nằm trong chính bài giảng và tài liệu đọc của bạn. Hãy lập một danh sách cho mỗi môn. Với mỗi mục, ghi thuật ngữ, một nghĩa ngắn gọn bằng lời của chính bạn, và câu mà bạn tìm thấy nó.
Sau đó ôn tập ít một nhưng thường xuyên: mười phút, vài lần một tuần sẽ hiệu quả hơn một buổi dài trước kỳ thi. Khi một từ cứ xuất hiện lại trong các tài liệu mới, đó là dấu hiệu cho thấy nó quan trọng.
Xem video giáo dục có phụ đề
Video giáo dục ngắn là một cách tốt để gặp thuật ngữ và lời giải thích bằng tiếng Anh nói. Hãy bật phụ đề tiếng Anh khi có. Xem một đoạn một lần để nắm ý chính, sau đó dừng lại ở những câu bạn chưa theo kịp, kiểm tra cụm từ trong câu đó và phát lại. Để có một quy trình từng bước, hãy đọc cách hiểu video YouTube tiếng Anh.
Câu chuyện của Bao: một sinh viên kỹ thuật hình ảnh y học và DexSpeak
Video trên trang này là của Bao (@baoco.daybook), sinh viên năm nhất ngành kỹ thuật hình ảnh y học (radiologic technology) ở Philippines, người thường quay nhật ký bằng video. Trong video, cô kể về đúng vấn đề mà bài viết này nói đến:
As a medical student, especially when studying different subjects, I encounter a lot of English terms and concepts that require a little more understanding.
Ý cô là: là sinh viên ngành y, nhất là khi học nhiều môn khác nhau, cô gặp rất nhiều thuật ngữ và khái niệm tiếng Anh cần được hiểu kỹ hơn một chút.
Sau đó cô cho thấy cách dùng DexSpeak khi xem một video giáo dục: khi gặp một từ hoặc cụm từ chưa quen, cô chạm vào nó, và DexSpeak đưa ra lời giải thích ngay tại chỗ, bao gồm nghĩa của nó và cách nó được dùng trong ngữ cảnh. Video của Bao là nội dung hợp tác có trả phí với DexSpeak.
DexSpeak nằm ở đâu trong cách học của bạn
DexSpeak được xây dựng cho chính bước mà bài viết này nhắc đi nhắc lại: hiểu một từ hoặc cụm từ trong câu mà bạn gặp nó. Mở một video giáo dục có phụ đề tiếng Anh, một bài báo hoặc một cuốn sách EPUB trong DexSpeak, chạm vào một từ hoặc cụm từ, và xem nó có nghĩa gì trong câu đó, kèm một lời giải thích ngắn bằng tiếng Anh và một lời giải thích bằng ngôn ngữ của bạn. Hãy lưu nó lại, và nó sẽ giữ nguyên câu gốc trong danh sách ôn tập của bạn.
DexSpeak giúp bạn với phần tiếng Anh. Nó không thay thế giáo trình, giảng viên hay tài liệu tham khảo lâm sàng của bạn, vì vậy hãy tiếp tục đối chiếu các định nghĩa chuyên môn với tài liệu khóa học. Khi dùng theo cách đó, nó có thể giúp bạn bớt phải dừng lại và tìm kiếm, để dành nhiều sự chú ý hơn cho chính môn học.



