DexSpeak
Nếu học từ rồi lại quên, hãy thay đổi đơn vị ghi chép và ôn tập. Ngoài từ và nghĩa tiếng Việt, giữ lại câu gốc, tình huống xuất hiện và một câu bạn có thể tự dùng.
Làm vậy không có nghĩa bạn sẽ không bao giờ quên. Bạn đang ôn không chỉ “từ này nghĩa là gì” mà cả “ở đây nó được dùng thế nào, lần sau mình có thể nói gì với nó”.
Khoảng cách giữa nhận ra một từ và dùng được từ đó là gì?
Bạn có thể biết refer có nghĩa là “chỉ đến” nhưng lại quên to khi nói. Hoặc nhận ra enjoy nhưng chưa chắc phải dùng dạng động từ nào sau nó.
Điều đó cho thấy nghĩa chỉ là một phần. Dùng một từ còn liên quan đến những từ đi cùng nó, vị trí trong câu và sự phù hợp với tình huống hiện tại.
Ví dụ:
This word refers to a kind of bird. Từ này chỉ một loài chim.
Khi đọc, bạn có thể xem refers to là một cách diễn đạt trọn vẹn. Lúc giải thích nội dung khác, thử dùng This word refers to… thay vì lần nào cũng lắp lại từ refer đứng riêng.
Học theo “cụm ngôn ngữ” là hiểu và sử dụng những nhóm từ cùng nhau như vậy. Không phải mọi cụm ngắn đều là kết hợp cố định, nhưng những từ thường xuất hiện cùng nhau đáng được chú ý cùng nhau.
Khi đọc, không cần đưa mọi từ mới vào sổ từ vựng
Nếu một trang có mười từ lạ, hãy hỏi: từ nào cản trở hiểu truyện? Từ nào lặp lại? Cách diễn đạt nào mình muốn dùng trong thời gian tới?
Vì sao nhân vật tức giận hoặc chuyện gì xảy ra tiếp thường đáng làm rõ. Tên một loài cây không ảnh hưởng đến cốt truyện có thể tạm bỏ qua. Một từ hiếm nhưng bạn đặc biệt thích cũng có thể được giữ lại.
Ưu tiên tra từ đến từ nhu cầu hiểu và sở thích cá nhân. Chỉ khi mọi từ đều bị biến thành nhiệm vụ bắt buộc, việc đọc mới dễ thành một danh sách việc nợ ngày càng dài.
Giữ ba thứ khi ghi từ mới
Thứ nhất là câu gốc. Nó giúp lần sau bạn còn thấy quan hệ giữa từ đó và những từ xung quanh.
Thứ hai là gợi ý tình huống ngắn. “Nhân vật lo lắng trước buổi hẹn” có thể đưa bạn trở lại nội dung dễ hơn một định nghĩa trừu tượng. Ghi bằng tiếng Việt cũng được; đừng tăng gánh nặng vì hình thức.
Thứ ba là một câu liên quan đến mình. Chẳng hạn bạn đọc:
She was nervous about the interview.
Hãy chú ý nervous about, rồi viết:
I'm nervous about tomorrow's presentation. Tôi hơi lo về buổi thuyết trình ngày mai.
Nếu không có buổi thuyết trình nào, hãy đổi sang tình huống thật. Không cần lặp đi lặp lại việc chẳng liên quan đến mình chỉ để nhớ một cách diễn đạt.
Tốt nhất bạn đã hiểu phần lớn câu ví dụ. Nếu để hiểu một từ phải giải thích thêm năm từ và một mệnh đề phức tạp, hãy tìm ví dụ đơn giản hơn, đồng thời giữ vị trí câu gốc để quay lại khi có thêm sức.
Khi ôn, đi từ nhận ra nghĩa đến chủ động nhớ lại
Lần ôn đầu, đọc câu gốc và xem có hiểu trực tiếp không. Nếu cần tiếng Việt để xác nhận, hãy kiểm tra rồi đọc lại tiếng Anh.
Tiếp theo, che cách diễn đạt mục tiêu và nhớ xem ở đây nói thế nào. Nhìn thì nhận ra nhưng tự nghĩ chưa ra là hai biểu hiện khác nhau. Đừng vì việc thứ nhất thuận lợi mà kết luận việc thứ hai cũng đã hoàn thành.
Cuối cùng, đổi tình huống và nói câu của mình. Chuyển từ lo cho buổi phỏng vấn sang lo cho chuyến đi, rồi xem kết hợp ấy còn phù hợp không. Khi chưa chắc, kiểm tra ví dụ trong từ điển dành cho người học hoặc nhờ người khác góp ý.
Sau một khoảng thời gian, kiểm tra lại độ quen thuộc và sắp xếp ôn theo mức quên thực tế. Có biểu đạt nhanh chóng quen thuộc; có biểu đạt vẫn cần nhận diện và sử dụng nhiều lần.
Đừng biến một lần tra từ thành cả buổi học từ vựng
Sau khi gặp một từ, bạn rất dễ tra hết các nghĩa, gốc từ, từ đồng nghĩa và trái nghĩa. Tài liệu tăng lên, còn nội dung định đọc lại bị gác sang một bên.
Cách dễ thực hiện hơn là giải quyết nghĩa trong câu hiện tại, xác nhận cách kết hợp rồi quay lại nội dung.
Hãy mở rộng khi có nhu cầu diễn đạt cụ thể. Chẳng hạn muốn viết về thời tiết hôm nay nhưng chỉ biết good, bạn có thể tìm hiểu sunny, warm phù hợp với tình huống nào rồi chọn từ đúng với thời tiết thực tế. Việc mở rộng có mục đích rõ và dùng được ngay.
Tương tự, hai từ cùng có thể dịch là “tốt” không có nghĩa chúng thay thế nhau trong mọi câu. Gặp kết hợp mới vẫn cần xem ví dụ và ngữ cảnh.
Có thể tiếp tục dùng ứng dụng học từ không?
Tất nhiên. Bạn có thể giữ những công cụ giúp ôn đều và chủ động nhớ lại. Nhưng nếu lâu nay chỉ luyện nhìn tiếng Anh rồi chọn nghĩa tiếng Việt, cần bổ sung nhận diện âm thanh, đọc hiểu và diễn đạt.
Hãy đưa một cách diễn đạt hữu ích từ bài đọc hôm nay vào phần ôn, rồi mang biểu đạt đã ôn trở lại nội dung thật. Sổ từ vựng nhắc bạn nhớ; đọc và giao tiếp cung cấp thêm hoàn cảnh sử dụng. Hai bên có thể phối hợp.
Bạn cũng không cần xóa ngay các mục đã quen để chứng minh mình đã học xong. Giữ hay không phụ thuộc vào việc sau này còn cần tham khảo không. Nhận ra một câu không đồng nghĩa đã biết toàn bộ cách dùng của từ.
Một bài tập nhỏ có thể làm hôm nay
Chọn một cách diễn đạt trong nội dung đang đọc, hiểu câu gốc rồi viết câu của mình. Ngày hôm sau, thử nói lại không nhìn đáp án, sau đó kiểm tra.
Ví dụ hôm qua học I'm looking for…, hôm nay tìm chìa khóa bạn có thể nói I'm looking for my keys. Bài tập có thể ngắn, nhưng nên mang điều bạn thực sự muốn nói.
Không cần đợi học thuộc cả quyển từ vựng rồi mới dùng tiếng Anh. Đưa một từ vào một câu thật là bước bạn có thể hoàn thành hôm nay.
Muốn bớt phụ thuộc vào tiếng Việt khi tra từ, hãy đọc Cách tư duy bằng tiếng Anh.
